रूढी-परंपरांचा पडदा आणि 'स्त्री' म्हणून स्वाभिमानाचे अस्तित्व!

           आपल्या समाजात 'स्त्री' या शब्दाभोवती कौतुकाची, त्यागाची आणि देवीच्या रूपाची कितीतरी विशेषणे गुंफलेली असतात. पण या सगळ्या कौतुकास्पद शब्दांमागे एका जिवंत, श्वास घेणाऱ्या आणि स्वतंत्र विचार असणाऱ्या 'माणसाचं' अस्तित्व कधीकधी पार हरवून जातं. शतकानुशतके चालत आलेल्या रूढी, परंपरा आणि प्रथा यांच्या नावाखाली स्त्रीच्या अस्तित्वाला नेहमीच दुसऱ्या स्थानावर ढकलले गेले आहे.

आज आपण २१ व्या शतकात जगत आहोत. एका बाजूला कल्पना चावला, सुनिता विल्यम्स यांसारख्या स्त्रिया अंतराळात पोहोचल्या, तर दुसऱ्या बाजूला ऑलिम्पिकमध्ये देशाचा झेंडा उंच फडकावणाऱ्या क्रीडापटू, मोठ्या कंपन्या चालवणाऱ्या उद्योजिका आणि देश चालवणाऱ्या नेत्या आपल्याला दिसतात. हे चित्र नक्कीच अभिमानास्पद आहे. पण हेच संपूर्ण सत्य आहे का?

दुर्दैवाने नाही! आजच्या या आधुनिक युगातही, नाण्याच्या दुसऱ्या बाजूकडे पाहिले तर वास्तव अत्यंत भीषण आणि अस्वस्थ करणारे आहे. आपल्याच आजूबाजूला अजूनही अशा कित्येक स्त्रिया आहेत, ज्या घराच्या उंबरठ्याआड आपले संपूर्ण आयुष्य घालवत आहेत. डोक्यावरचा पदर आणि तोंडावरचे मौन म्हणजेच 'कुटुंबाची प्रतिष्ठा' असा समज करून देऊन त्यांना एका विशिष्ट चौकटीत बांधले गेले आहे. मनात स्वतःची स्वप्ने, स्वतंत्र विचार आणि क्षमता असूनही, "तू मुलगी आहेस", "तू काय करणार?", "तुझं काम फक्त घर सांभाळणे आहे" अशा विचारांच्या ओझ्याखाली त्यांचे अस्तित्व दबून गेले आहे.

अनेक ठिकाणी आजही स्त्रीला एक स्वतंत्र 'माणूस' म्हणून नव्हे, तर फक्त कोणाचीतरी मुलगी, कोणाचीतरी पत्नी किंवा कोणाचीतरी आई म्हणूनच पाहिले जाते. स्वतःचे मत मांडण्याचा, स्वतःचे निर्णय घेण्याचा अधिकार तिला आजही सहजासहजी मिळत नाही. रूढी आणि परंपरांच्या नावाखाली तिला सातत्याने दुय्यम वागणूक दिली जाते.

पण आज वेळ आली आहे स्वतःला एक प्रश्न विचारण्याची — स्त्री म्हणून तुमचे स्वतःचे अस्तित्व काय?

स्त्री ही कोणाचीतरी सोय किंवा घराची शोभेची वस्तू नाही. त्याग करणे, सहन करणे म्हणजेच स्त्रीत्व नव्हे!

सर्व स्त्रियांना आज एकच सांगावेसे वाटते: तुम्ही प्रथम एक स्वतंत्र 'माणूस' आहात. या सृष्टीने तुम्हालाही विचार करण्याची क्षमता, भावना आणि स्वप्ने पूर्ण करण्याचे सामर्थ्य दिले आहे. कोणाच्या तरी मान्यतेवर तुमचे अस्तित्व अवलंबून नाही. परंपरांचा आदर जरूर करा, पण त्या परंपरा जर तुमच्या स्वाभिमानाचा आणि स्वातंत्र्याचा गळा घोटत असतील, तर त्या चौकटीतून बाहेर पडण्याची हिम्मत दाखवा.

तुमची स्वप्ने, तुमचे विचार आणि तुमची ओळख ही फक्त तुमची आहे. स्वतःच्या पायावर उभे राहा, स्वतःच्या अधिकारांसाठी बोला आणि स्वतःचे अस्तित्व सिद्ध करा. जेव्हा प्रत्येक स्त्री स्वतःला एक स्वतंत्र, सन्माननीय व्यक्ती म्हणून स्वीकारेल, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने या रूढी-परंपरांची बंधने तुटतील आणि स्त्रीचे अस्तित्व खऱ्या अर्थाने उजळून निघेल!