'चूल आणि मूल' या चौकटीत गुदमरलेले स्त्रीचे अस्तित्व!

आपल्या समाजात शतकानुशतके एकाच विचाराची पेरणी केली गेली—"मुलगी ही परक्याचे धन आहे", "तिचे मुख्य कर्तव्य म्हणजे चूल आणि मूल सांभाळणे!"

आज आपण आधुनिकतेच्या गोष्टी करतो, तंत्रज्ञानाच्या शिखरावर पोहोचलो आहोत असे सांगतो; पण आजही आपल्या देशात, विशेषतः ग्रामीण भागात आणि शहरांमधील अनेक कुटुंबांमध्ये, हीच जुनाट विचारसरणी तितक्याच घट्टपणे पाय रोवून उभी आहे. मुलीच्या जन्मापासूनच तिच्या मनावर हे बिंबवले जाते की तिचा जन्म स्वतःसाठी नसून, दुसऱ्यांचे घर सांभाळण्यासाठी आणि नवऱ्याला खूश ठेवण्यासाठी झाला आहे.

'चूल, मूल आणि नवरा' या चक्रात अडकलेले आयुष्य!

लहानपणापासूनच मुलींच्या हातात पुस्तकांऐवजी स्वयंपाकघरातील भांडी आणि भावांची, घराची जबाबदारी दिली जाते. "मुलीला शिकून काय करायचे? शेवटी स्वयंपाकच करायचा आहे ना!" हा प्रश्न विचारून तिच्या शिक्षणावर आणि तिच्या स्वप्नांवर सहज पाणी सोडले जाते. शिक्षण कमी पडले तरी चालेल, पण पोळ्या गोल करता आल्या पाहिजेत, स्वयंपाक उत्तम जमला पाहिजे, हीच तिची खरी 'पात्रता' मानली जाते.

त्यानंतर सुरू होतो लग्नाचा टप्पा. वयाची १८-२० वर्षे झाली की, तिच्या इच्छेचा किंवा संमतीचा कोणताही विचार न करता तिचे लग्न लावून दिले जाते. लग्नानंतर तिचे संपूर्ण आयुष्य खालील तीन गोष्टींभोवतीच फिरत राहते:

१. नवऱ्याला खूश ठेवणे: 

स्वतःच्या आवडीनिवडी, स्वतःचा स्वाभिमान बाजूला ठेवून नवऱ्याच्या प्रत्येक इच्छेचे पालन करणे, मग ती शारीरिक असो वा मानसिक, हेच तिचे परम कर्तव्य मानले जाते.

२. मुलं जन्माला घालणे आणि सांभाळणे: 

वंश वाढवणे आणि मुलांचा सांभाळ करणे हाच तिच्या जगण्याचा एकमेव हेतू ठरवला जातो. तिची स्वतःची प्रकृती, तिची शारीरिक आणि मानसिक तयारी याला कोणताही वाव नसतो.

३. घराची सेवा करणे: पहाटेपासून रात्रीपर्यंत घरातील प्रत्येकाची मर्जी सांभाळणे, त्यांची कामे करणे आणि या बदल्यात साध्या कौतुकाची किंवा 'माणूस' म्हणून मिळणाऱ्या आदराची अपेक्षाही न ठेवणे!

या मानसिकतेचा स्त्रीच्या अस्तित्वावर होणारा भीषण परिणाम!

या प्रवासात स्त्री स्वतःला पूर्णपणे विसरून जाते. तिचे स्वतःचे काय अस्तित्व आहे? तिचे स्वतःचे काय विचार आहेत? तिची काही स्वप्ने आहेत का? या प्रश्नांना समाजात कोणतीही जागा उरत नाही.

स्वतःच्या ओळखीचा अंत: 

तिची ओळख ही फक्त 'कोणाचीतरी मुलगी', 'कोणाचीतरी बायको' किंवा 'कोणाचीतरी आई' एवढीच राहते.

आर्थिक परावलंबित्व: 

शिक्षणाचा आणि रोजगाराचा अभाव असल्यामुळे ती आयुष्यभर नवऱ्याच्या किंवा कुटुंबाच्या पैशांवर अवलंबून राहते. या परावलंबित्वामुळे तिच्यावर होणारा अन्याय आणि अत्याचार सहन करण्याशिवाय तिच्याकडे दुसरा पर्याय उरत नाही.

मानसिक गुलामगिरी: 

"हेच माझे नशीब आहे" आणि "स्त्रियांनी सहन करायचे असते" या विचारांची तिला इतकी सवय होते की, ती स्वतःच्या हक्कांबद्दल बोलण्याचेही सोडून देते.

ग्रामीण भागातील आजची परिस्थिती!

गावाकडच्या कित्येक भागात आजही मुलगी वयात आली की तिच्या लग्नाची घाई केली जाते. "वय निघून जाईल", "लोक काय म्हणतील?" या भीतीने तिच्या भविष्याचा बळी दिला जातो. ती काय बनू इच्छिते, तिला काय शिकायचे आहे, हे विचारण्याची तसदी कोणीही घेत नाही. पतीच्या घरी ती केवळ एक 'बिनपगारी नोकर' आणि 'वंशाचा दिवा देणारे यंत्र' म्हणून जगते.

बदलाची सुरुवात कुठून व्हायला हवी?

जर आपल्याला खऱ्या अर्थाने स्त्रीला सन्मान द्यायचा असेल, तर 'चूल आणि मूल' हीच तिची अंतिम सीमा आहे, हा विचार मुळापासून उपटून फेकावा लागेल.

मुलगी असणे म्हणजे केवळ दुसऱ्याच्या घराची सोय नव्हे!

मुलींना शिकू द्या, त्यांना स्वतःच्या पायावर उभे राहू द्या.

लग्नाला आयुष्याचे उद्दिष्ट न मानता, तिला स्वतःची ओळख बनवू द्या.

सर्व स्त्रियांना एकच संदेश: 

तुम्ही फक्त कोणाची सेवा करण्यासाठी जन्माला आलेल्या नाही आहात. निसर्गाने तुम्हाला स्वतंत्र विचार करण्याची क्षमता दिली आहे. 'चूल आणि मूल' ही तुमची आवड असू शकते, पण ती तुमची मर्यादा किंवा तुमची एकमेव ओळख असू शकत नाही! स्वतःच्या अधिकारांसाठी उभे राहा, स्वतःला शिकवा आणि स्वतःचे स्वतंत्र अस्तित्व निर्माण करा.

या ब्लॉगसाठी सुद्धा तुम्हाला अशाच प्रसंगावर आधारित डिझाइन आणि इमेज जनरेट करून हवी आहे का?