पौष्टिक आणि थंडगार 'नाचणी सत्व'

सात्विक आहारात नाचणीचे महत्त्व आणि आरोग्यदायी फायदे:-

              नाचणी (Ragi) हे आपल्या भारतीय संस्कृतीतील एक प्राचीन आणि अत्यंत पौष्टिक असे 'सुपरफूड' मानले जाते. विशेषतः 'ऑक्टोबर हीट'च्या दिवसांमध्ये शरीराला थंडावा आणि ऊर्जा देणारे अन्नपदार्थ खाणे अत्यंत गरजेचे असते. नाचणीचा स्वभाव हा मुळातच पचनास हलका आणि शरीरातील उष्णता कमी करणारा असतो. नाचणीमध्ये कॅल्शियम, आयर्न (लोह), फायबर आणि प्रथिनांचे भरपूर प्रमाण असते, ज्यामुळे उपवासाच्या काळात जाणवणारा अशक्तपणा दूर होतो आणि हाडे मजबूत राहतात.

सात्विक आहाराच्या नियमांनुसार, प्रक्रिया न केलेले आणि नैसर्गिक अन्नपदार्थ शरीरासाठी सर्वात उत्तम मानले जातात. नाचणीमध्ये डिरेक्ट ग्लुकोज सोडणारे घटक नसतात, त्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित राहण्यास मदत होते. याव्यतिरिक्त, नाचणीमुळे पचनसंस्था उत्तम राहते, पोट दीर्घकाळ भरलेले राहते आणि शरीराला नैसर्गिकरीत्या डिटॉक्स होण्यास मदत होते. नवरात्रीच्या उपवासात जेव्हा आपल्याला झटपट मिळणारी ऊर्जा आणि पोटाला आराम हवा असतो, तेव्हा नाचणीचे सेवन करणे अतिशय फायदेशीर ठरते.

रेसिपी ८: पौष्टिक आणि थंडगार 'नाचणी सत्व' 

काहीतरी गोड, पौष्टिक आणि पोटाला थंडावा देणारे हवे असेल, तर दूध आणि खांडसरी साखरेचा वापर करून बनवलेले हे 'नाचणी सत्व' एक उत्तम आणि सात्विक पर्याय आहे.

साहित्य:-

नाचणीचे पीठ (किंवा नाचणीचे सत्व): १/२ वाटी

दूध (किंवा बदाम दूध): २ वाटी

खांडसरी साखर (किंवा सेंद्रिय गूळ/खडीसाखर): २ ते ३ मोठे चमचे (चवीनुसार)

वेलची पावडर: १/२ छोटा चमचा (optional)

जायफळ पूड: एक चिमूटभर (optional)

तूप: १ छोटा चमचा

सुकामेवा: २ मोठे चमचे (बदाम, काजू व पिस्त्याचे बारीक काप)(optional)

पाणी: १/२ वाटी

कृती (स्टेप्स):-

नाचणीचे मिश्रण तयार करणे:

एका बाऊलमध्ये १/२ वाटी नाचणीचे पीठ घ्या. त्यात १/२ वाटी पाणी घालून चमच्याने चांगले ढवळून घ्या, जेणेकरून पिठाच्या सर्व गुठळ्या (lumps) निघून जातील आणि एकसारखे मऊ मिश्रण तयार होईल.

दूध उकळणे:

एका जाड बुडाच्या पातेल्यात २ वाटी दूध मंद आचेवर गरम करायला ठेवा. दूध थोडे कोमट झाले की त्यात तयार केलेले नाचणीचे मिश्रण हळूहळू ओता आणि सतत ढवळत राहा.

सत्व शिजवणे:

गॅसची आच मंद ते मध्यम ठेवा आणि हे मिश्रण सतत ढवळत शिजवा. ५ ते ७ मिनिटांत नाचणी शिजून मिश्रण घट्ट होऊ लागल आणि त्याला एक छान चमक (glossy look) येईल.

खांडसरी साखर व मसाल्यांचा वापर:

मिश्रण छान घट्ट झाल्यावर त्यात चवीनुसार २ ते ३ चमचे खांडसरी साखर घाला. खांडसरी साखर ही रासायनिक प्रक्रिया न केलेली नैसर्गिक साखर असल्यामुळे ती आरोग्यासाठी आणि सात्विक आहारासाठी अतिशय उत्तम मानली जाते.

त्यानंतर त्यात वेलची पावडर (optional) आणि चिमूटभर जायफळ पूड (optional) घालून सर्व एकत्र मिक्स करा.

तूप व सुकामेव्याची जोड:

दुसऱ्या छोट्या पॅनमध्ये १ छोटा चमचा तूप गरम करा. त्यात काजू, बदाम आणि पिस्त्याचे काप हलके सोनेरी रंगावर परतून घ्या. हा परतलेला सुकामेवा तयार नाचणी सत्वामध्ये घाला.

सर्व्ह करणे:

हे नाचणी सत्व तुम्ही गरम-गरम खाऊ शकता किंवा फ्रिजमध्ये थोडे थंड करून डेझर्ट (Dessert) म्हणूनही आनंद घेऊ शकता.

हे सात्विक नाचणी सत्व लहान मुलांपासून ते मोठ्यांपर्यंत सर्वांसाठीच अत्यंत पौष्टिक, चवदार आणि शरीराला ऊर्जा देणारे ठरते!

(सुरुवात करताना तुम्ही फक्त २ मोठे चमचे (tablespoon) नाचणीचे पीठ घेऊन त्यानुसार दूध व पाण्याचे प्रमाण ठेवून नाचणी सत्व बनवू शकता. एका व्यक्तीसाठी हे प्रमाण अगदी पुरेसे ठरते.)