Advertisement
‹

5142

Vikram Samvat 5198–5199

›
Gregorian 5142
📅 Yearly Calendar
5142
Vikram Samvat 5198–5199  ·  Shaka 5063–5064
Shalivahan Shaka · Vikram Samvat · Gregorian Year
🐍 Shesha Naga Year
🌙 12 Months
🪷 Major Festivals: 33
🏖 Public Holidays: 6
12
Months
365
Days
33
Festivals
6
Holidays
✦ Year 5142 — All Months ✦
January
January 5142
1
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
February
February 5142
2
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
March
March 5142
3
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
April
April 5142
4
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
May
May 5142
5
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
June
June 5142
6
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
July
July 5142
7
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
August
August 5142
8
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
September
September 5142
9
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
October
October 5142
10
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
November
November 5142
11
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
December
December 5142
12
S
M
T
W
T
F
S
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
📅 Jump to Month
Jan Jan
Feb Feb
Mar Mar
Apr Apr
May May
Jun Jun
Jul Jul
Aug Aug
Sep Sep
Oct Oct
Nov Nov
Dec Dec
📋 Year Summary
Vikram Samvat 5198–3199
Shaka 5063–3164
Ayan Uttarayan / Dakshinayan
Total Days 365
Major Festivals 33
Public Holidays 6
🎊 Major Festivals 5142
🪷

Maha Shivratri

Feb 28 · <p>महाशिवरात्री हा भगवान शंकराचा अत्यंत पवित्र सण आहे.</p><p>&nbsp;</p><h2>महाशिवरात्री: आत्मशोध, श्रद्धा आणि जागृतीचा सर्वोच्च पर्व</h2><p>भारतीय संस्कृतीत अनेक सण आणि उत्सव साजरे केले जातात, परंतु त्या प्रत्येकाचे आध्यात्मिक आणि धार्मिक महत्त्व वेगवेगळे आहे. या सर्वोत्कृष्ट आणि पवित्र सणांमध्ये <strong>'महाशिवरात्री'</strong> चे स्थान अतिशय अनन्यसाधारण आहे. हिंदू पंचांगाप्रमाणे फाल्गुन कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला महाशिवरात्री साजरी केली जाते. हा सण केवळ भगवान शंकराच्या पूजेपुरता मर्यादित नसून तो मानवी जीवनातील अंधकार संपवून ज्ञानाच्या आणि आत्मज्ञानाच्या प्रकाशाकडे नेणारा एक महान पर्व आहे.</p><p>या लेखातून आपण महाशिवरात्रीचे पौराणिक महत्त्व, खगोलशास्त्रीय व आध्यात्मिक रहस्य, पूजेची पद्धत आणि आपल्या जीवनातील त्याचे स्थान यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत.</p><h2>&nbsp;</h2><h2>१. महाशिवरात्री म्हणजे नेमके काय? आणि त्याचे पौराणिक संदर्भ</h2><p>'शिव' म्हणजे कल्याणकारी आणि 'रात्री' म्हणजे अंधकार किंवा अज्ञानाचा काळ. मानवी मनातील विकार, वाईट प्रवृत्ती आणि अज्ञान नष्ट करून आत्म्याला परमेश्वराशी जोडून घेण्याची ही रात्र म्हणजेच महाशिवरात्री होय.</p><p>पौराणिक ग्रंथांमध्ये महाशिवरात्रीसंदर्भात अनेक कथा प्रसिद्ध आहेत:</p><p><strong>शिवाचा विवाह:</strong> या पवित्र दिवशी भगवान शंकर आणि माता पार्वती यांचा विवाह सोहळा पार पडला होता, अशी श्रद्धा आहे. हा दिवस शिव आणि शक्तीच्या मीलनाचा प्रतीक मानला जातो.</p><p><strong>समुद्र मंथन आणि हलाहल विष:</strong> पुराणानुसार, समुद्र मंथनाच्या वेळी जेव्हा 'हलाहल' नावाचे अत्यंत घातक विष बाहेर आले, तेव्हा सृष्टीला वाचवण्यासाठी भगवान शंकराने ते विष आपल्या कंठात धारण केले. या विषाच्या तीव्र उष्णतेमुळे त्यांचा कंठ निळा पडला, म्हणूनच त्यांना <strong>'नीलकंठ'</strong> असे म्हटले जाते. या घटनेच्या स्मरणार्थही शिवभक्त रात्रभर जागरण करून शिवाची आराधना करतात.</p><p><strong>लिंगोत्सवाचा आरंभ:</strong> या रात्री भगवान शिव पहिल्यांदा 'ज्योर्तिलिंगाच्या' रूपात प्रकट झाले होते, ज्याचा आदि आणि अंत ब्रम्हा विष्णुलाही शोधता आला नाही.</p><h2>&nbsp;</h2><h2>२. खगोलशास्त्र आणि अध्यात्म: महाशिवरात्रीचे रात्रीचे जागरण</h2><p>आध्यात्मिक दृष्टिकोनाव्यतिरिक्त, महाशिवरात्रीचे एक मोठे <strong>खगोलशास्त्रीय आणि वैज्ञानिक महत्त्व</strong> आहे. प्राचीन ऋषी-मुनींनी या रात्रीचे महत्त्व फार আগেই ओळखले होते.</p><p>वर्षातील ही अशी रात्र असते जेव्हा उत्तर गोलार्धात पृथ्वीचे स्थान अशा प्रकारे असते की मानवी शरीरातील ऊर्जेचा नैसर्गिक प्रवाह वरच्या दिशेने (मज्जातंतू व पाठीच्या कण्यामधून) वाहतो. या रात्री जागरण केल्यामुळे शरीरातील पाठीचा कणा ताठ राहतो आणि ऊर्जेचा उर्ध्वगामी संचार होतो, ज्यामुळे शरीराला आध्यात्मिक ऊर्जा आणि मानसिक एकाग्रता मिळवणे सोपे जाते. म्हणूनच महाशिवरात्रीला <strong>'रात्रभर जागरण'</strong> करण्याचे विशेष महत्त्व वैज्ञानिक आणि योगशास्त्रात सांगितले गेले आहे.</p><h2>&nbsp;</h2><h2>३. महाशिवरात्रीची पूजा आणि विधी</h2><p>महाशिवरात्रीच्या दिवशी देशभरातील शिवालयांमध्ये (शंकराच्या मंदिरांमध्ये) भक्तांची अफाट गर्दी पाहायला मिळते. हर हर महादेवच्या जयघोषाने संपूर्ण परिसर दुमदुमून जातो.</p><p><strong>उपवास आणि संयम:</strong> भक्तगण या दिवशी कडक उपवास करतात. काहीजण फराळ करून तर काहीजण निर्जला उपवास करून शिवाची साधना करतात. उपवासामुळे शरीराला आणि मनाला शुद्धता मिळते.</p><p><strong>शिवलिंगाची पूजा:</strong> शिवलिंगावर <strong>बेलाची पाने (बिल्वपत्र), पांढरी फुले, दूध, दही, मध, तूप आणि गंगाजल</strong> वाहून जलाभिषेक केला जातो. महादेवांना बेल अतिशय प्रिय मानला जातो.</p><p><strong>महामृत्युंजय मंत्राचा जप:</strong> पूजेच्या वेळी <strong>"ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्। उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय माऽमृतात्॥"</strong> या महामृत्युंजय मंत्राचा आणि <strong>'ॐ नमः शिवाय'</strong> या पंचक्षरी मंत्राचा अखंड जप केला जातो.</p><p><strong>चतुर्प्रहर पूजा:</strong> रात्रीच्या चारही प्रहरमध्ये (चार वेगवेगळ्या वेळेत) शंकराची विशेष पूजा केली जाते, ज्यामध्ये दूध, दही, घृत आणि मध यांचा वापर करून अभिषेक केला जातो.</p><h2>&nbsp;</h2><h2>४. शिव तत्त्व आणि आपल्या जीवनातील संदेश</h2><p>भगवान शंकराचे रूप आपल्याला जीवनाचे अनेक मोठे धडे शिकवते:</p><p><strong>सहनशीलता आणि त्याग:</strong> ज्याप्रमाणे महादेवांनी जगाच्या कल्याणासाठी विष प्राशन केले, त्याचप्रमाणे संकटाच्या काळात डगमगून न जाता धैर्याने सामना करणे हा संदेश शिव आपल्याला देतात.</p><p><strong>वैराग्य आणि साधेपणा:</strong> अंगावर वाघाचे चर्म, गळ्यात सर्प आणि डोक्यावर गंगा धारण करणारे महादेव अत्यंत साधेपणाचे प्रतीक आहेत. ते बाह्य दिखाव्यापेक्षा अंतःकरणाच्या शुद्धतेला महत्त्व देतात.</p><p><strong>निसर्गाशी जवळीक:</strong> महादेव पर्वतांवर, जंगलात राहतात. ते संपूर्ण निसर्गाचे रक्षणकर्ते मानले जातात.</p><h2>&nbsp;</h2><p>महाशिवरात्री हा सण केवळ एका देवतेची पूजा करण्याचा उत्सव नाही, तर तो आपल्यातील अज्ञान, वाईट सवयी आणि नकारात्मकता नष्ट करून आत्म्याला प्रकाशमान करण्याचा एक सुवर्णकाळ आहे. जीवनातील आव्हानांवर मात करून सकारात्मक ऊर्जेने पुढे जाण्यासाठी ही रात्र आपल्याला प्रेरित करते.</p><p>चला, या पवित्र महाशिवरात्रीला आपणही आपल्या मनातील वाईट विचारांचा त्याग करूया, महादेवाच्या चरणी आत्मसमर्पण करूया आणि आपल्या जीवनात प्रेमाचा, ज्ञानाचा आणि भक्तीचा दिवा प्रज्वलित करूया! तुम्हा सर्वांना महाशिवरात्रीच्या मनापासून हार्दिक शुभेच्छा! हर हर महादेव!</p>

🪷

Makar Sankranti / Uttarayan

Feb 28 · <p>सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो. तिळगुळ वाटून गोड बोलण्याचा सण.</p><p>&nbsp;</p><h2>मकर संक्रांत: चैतन्य, गोडवा आणि संस्कृतीचा आनंददायी सोहळा</h2><p>भारताला संतांची, परंपरेची आणि विविधतेने नटलेल्या सणांची भूमी म्हटले जाते. येथे प्रत्येक सणामागे एक वैज्ञानिक, भौगोलिक आणि सामाजिक पार्श्वभूमी असते. आपल्या संस्कृतीत चंद्रमानानुसार सण साजरे केले जातात, परंतु <strong>'मकर संक्रांत'</strong> हा एकमेव असा सण आहे जो <strong>सूर्यमानावर (सौर चक्रावर)</strong> आधारित आहे. दरवर्षी १४ जानेवारीला (अधिक मासात बदल होऊन) सूर्य धनु राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतो, म्हणूनच याला <strong>'मकर संक्रांत'</strong> असे म्हणतात.</p><p>हा सण केवळ एका दिवसाचा उत्सव नाही, तर तो निसर्गाशी एकरूप होण्याचा, शेतातील पिकांचा आनंद साजरा करण्याचा आणि परस्पर संबंधांमध्ये गोडवा निर्माण करण्याचा एक पवित्र पर्व आहे. या लेखातून आपण मकर संक्रांतीचे महत्त्व, परंपरा आणि आपल्या आयुष्यातील त्याचे स्थान यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत.</p><p>&nbsp;</p><h2>१. उत्तरायण आणि खगोलशास्त्रीय महत्त्व</h2><p>खगोलशास्त्रानुसार, मकर संक्रांतीपासून सूर्याचे <strong>'उत्तरायण'</strong> सुरू होते. याचा अर्थ सूर्य उत्तर गोलार्धाकडे वाटचाल करू लागतो. या बदलामुळे थंडीचा कडाका कमी होऊन दिवसाचा काळ हळूहळू मोठा होऊ लागतो आणि रात्री लहान होऊ लागतात.</p><p>प्राचीन काळापासून उत्तरायणाचा काळ हा अतिशय पवित्र मानला जातो. महाभारत काळात भीष्म पितामहांनी आपले प्राण सोडण्यासाठी उत्तरायणाचीच प्रतीक्षा केली होती. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून विचार केला, तर हिवाळ्यात शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी उष्णतेची आणि ऊर्जेची गरज असते. या काळात खाल्ले जाणारे अन्न जसे की तीळ, गूळ, बाजरी आणि शेंगदाणे शरीराला उष्णता आणि ताकद देतात.</p><p>&nbsp;</p><h2>२. "तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला" - आपुलकीची साक्ष</h2><p>मकर संक्रांतीच्या सणात सर्वात महत्त्वाचे मानले जाते ते <strong>'तिळगूळ'</strong>. तीळ आणि गुळापासून बनवलेले लाडू किंवा वड्या एकमेकांना वाटून हा सण साजरा केला जातो.</p><p>&nbsp;</p><p><strong>तिळाचे वैशिष्ट्य:</strong> तीळ हे शरीराला उष्णता देणारे आणि आरोग्यासाठी अत्यंत गुणकारी मानले जाते. हिवाळ्यात तिळाचे सेवन केल्याने सांधेदुखी आणि थंडीपासून संरक्षण मिळते.</p><p>&nbsp;</p><p><strong>परस्पर संबंधांमधील गोडवा:</strong> "तिळगूळ घ्या आणि गोड गोड बोला" असे म्हणत एकमेकांना तिळगूळ वाटताना मागील सर्व मतभेद, कटूता विसरून नवीन नात्यांची सुरुवात करण्याचा संदेश दिला जातो. जसा गूळ आणि तीळ एकत्र घट्ट बांधले जातात, तसेच माणसांनीही समाजात प्रेमाने आणि एकजुटीने राहिले पाहिजे, हा त्यामागील मूळ उद्देश असतो.</p><p>&nbsp;</p><h2>३. महाराष्ट्रातील सण आणि महिलांचे वाण लुटण्याची परंपरा</h2><p>महाराष्ट्रात मकर संक्रांतीचा उत्साह पाहण्यासारखा असतो. हा सण सलग तीन दिवस साजरा केला जातो:</p><p>&nbsp;</p><p><strong>भोगरा (१३ जानेवारी):</strong> संक्रांतीच्या आदल्या दिवशी भोगी साजरी केली जाते. या दिवशी बाजरीची भाकरी, लोणी, तीळ लावून वांग्याची भाजी, खिचडी आणि मुगाच्या Dal चे पदार्थ खाण्याची पद्धत आहे.</p><p><strong>मकर संक्रांत (१४ जानेवारी):</strong> मुख्य संक्रांतीचा दिवस. या दिवशी सकाळी नदीवर स्नान करणे, दानधर्म करणे आणि देवपूजा केली जाते. महिला आवर्जून <strong>काळे वस्त्र</strong> परिधान करतात (थंडीच्या दिवसात काळा रंग उष्णता शोषून घेतो, म्हणूनच परंपरेत काळ्या रंगाला महत्त्व आहे).</p><p><strong>किंक्रांत / आटला (१५ जानेवारी):</strong> संक्रांतीच्या दुसऱ्या दिवशी किंक्रांत असते.</p><p>महाराष्ट्रात विशेषतः <strong>सुवासिनींसाठी (विवाहित महिलांसाठी)</strong> संक्रांतीचे विशेष महत्त्व असते. नवीन लग्न झालेली नवी सुनेचे पहिले वर्ष 'लुटणे' किंवा वाण देण्याची प्रथा आहे. महिला एकत्र जमून एकमेकींना वाण देतात, काळे साडेपाच वर्षांचे वाण, वाणामध्ये हलवा, दागिने, फळे आणि उपयोगाच्या वस्तू दिल्या जातात. या निमित्ताने महिलांचा स्नेहमेळावा आणि आनंद साजरा होतो.</p><p>&nbsp;</p><h2>४. पतंग उडवण्याचा उत्साह आणि बालपणीच्या आठवणी</h2><p>मकर संक्रांतीचा दिवस उजाडला की आकाशात रंगीबेरंगी पतंगांची रेलचेल पाहायला मिळते. गुजरात, राजस्थान, महाराष्ट्र आणि उत्तर भारतात पतंगबाजी हा या सणाचा मुख्य आकर्षणाचा केंद्रबिंदू असतो.</p><p>सकाळपासूनच गच्च्यांवर आणि मैदानांवर तरुणांची गर्दी जमते. <strong>"काय कट् लाय!"</strong>, <strong>"वो अल्लाऽऽ..."</strong> अशा आनंदाच्या घोषणा देत आकाशात पतंग कापणे आणिप पळवणे यामध्ये एक वेगळाच रोमांच असतो. लहान मुलांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वजण या खेळाचा मनसोक्त आनंद घेतात. पतंग उडवण्यामुळे सूर्यप्रकाशात (व्हिटॅमिन डी मिळवण्यासाठी) काही वेळ घालवणे आरोग्यासाठीही फायदेशीर ठरते.</p><p>&nbsp;</p><h2>५. निसर्गाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा सण</h2><p>मकर संक्रांत हा प्रामुख्याने <strong>निसर्ग आणि कृषी संस्कृतीचा सण</strong> आहे. या काळात शेतात नवीन पिके तयार झालेली असतात (जसे की ज्वारी, बाजरी, ऊस, तीळ, भुईमूग). शेतकरी राजा आपल्या घामातून पिकवलेले अन्न जगताला देतो, त्याबद्दल निसर्गाची आणि ईश्वराची कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी हा सण साजरा केला जातो. महाराष्ट्रात या काळात पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवून देवाची पूजा केली जाते.</p><h2>&nbsp;</h2><p>मकर संक्रांत हा सण आपल्याला केवळ खाण्यापिण्याचा किंवा आनंद साजरा करण्याचा प्रसंग देत नाही, तर तो आपल्या सांस्कृतिक मूल्यांची आठवण करून देतो. धावपळीच्या आणि यांत्रिक युगात नातेसंबंधांमध्ये आलेला दुभंगलेपणा दूर करून आपुलकीची वीण घट्ट करण्याचे काम हे सण करतात.</p><p>चला, या सुंदर मकर संक्रांतीला आपणही आपल्या जीवनातील कटूता विसरून प्रेमाचा आणि स्नेहाचा 'तिळगूळ' वाटूया आणि निसर्गाच्या या चैतन्यमय रूपाचे मनापासून स्वागत करूया! तुम्हा सर्वांना मकर संक्रांतीच्या हार्दिक शुभेच्छा!</p>

🪷

Ganesh Jayanti (Magha Chaturthi)

Mar 7 · Ganesh Jayanti celebrates the birth anniversary of Lord Ganesha on Magha Shukla Chaturthi.

🪷

Vasant Panchami / Saraswati Puja

Mar 8 · <p><strong>वसंत पंचमी आणि सरस्वती पूजा: ऋतूंचा राजा आणि ज्ञानाचा उत्सव</strong></p><p>भारताला 'उत्सवांचा देश' म्हटले जाते. येथे प्रत्येक ऋतूचे, प्रत्येक परिवर्तनाचे स्वागत अत्यंत उत्साहात आणि आनंदाने केले जाते. ऋतू चक्रानुसार वर्षभरात सहा ऋतू येतात, त्यापैकी 'वसंत ऋतू' हा सर्वांत सुंदर, आल्हाददायक आणि चैतन्यमय ऋतू मानला जातो. या ऋतूचे आगमन ज्या पवित्र दिवशी होते, तो दिवस म्हणजेच 'वसंत पंचमी' किंवा 'श्रीपंचमी'.माघ शुद्ध पंचमीला वसंत पंचमी आणि सरस्वती देवीची पूजा केली जाते.</p><p>हा दिवस केवळ निसर्गाच्या परिवर्तनाचा सोहळा नाही, तर बुद्धी, कला, संगीत आणि ज्ञानाची अधिष्ठाता असणारी देवी सरस्वती हिच्या पूजेचा म्हणजेच 'सरस्वती पूजा' चा पवित्र सण आहे. या लेखातून आपण वसंत पंचमीचे महत्त्व, सांस्कृतिक पार्श्वभूमी, पूजेची पद्धत आणि आपल्या जीवनातील त्याचे स्थान यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत.</p>

🪷

Holi (Holika Dahan)

Apr 15 · Holi is celebrated on the Purnima (full moon day) of Phalguna month.

🪷

Tukaram Beej

Apr 17 · Tukaram Beej commemorates the day Sant Tukaram Maharaj departed for Vaikuntha.

🌍 National & International Observances 5142
🌍

National Youth Day

Jan 12 · Observed on the birthday of Swami Vivekananda.

🌍

National Voters Day

Jan 25 · Encourages young voters to participate in the political process.

🌍

Republic Day

Jan 26 · Republic Day honors the date on which the Constitution of India came into effect.

🌍

International Mother Language Day

Feb 21 · Promotes awareness of linguistic and cultural diversity and multilingualism.

🌍

National Science Day

Feb 28 · Commemorates the discovery of the Raman Effect by Sir C. V. Raman.

🌍

International Womens Day

Mar 8 · Global day celebrating the social, economic, cultural, and political achievements of women.

☀️ Astronomical Info
☀️Uttarayana Starts14 Jan
☀️Dakshinayana Starts16 Jul
🌑Amavasya12
🌕Purnima12
🔱 Zodiac Signs
♈Aries
♉Taurus
♊Gemini
♋Cancer
♌Leo
♍Virgo
♎Libra
♏Scorpio
♐Sagittarius
♑Capricorn
♒Aquarius
♓Pisces
Do today's work today, and now's work right now.
In a moment, the world may end; when will you do it?
— Kabir Das
Advertisement
🪔
🪔

ॐ सर्वे भवन्तु सुखिनः। सर्वे सन्तु निरामयाः।

May all be happy. May all be free from illness.

🪔
✨
🪔
🌸
✨
🌺
✕
📢

Sponsored Ad

SUPPORT US
Advertisement
📅 Calendar 🪷 Festivals 🔮 Horoscope 📰 Blogs