व्रत व उपवास कॅलेंडर
✦
📍 PUNE
संकष्टी चतुर्थी (११८९)
Pune मधील अचूक पंचांग वेळेनुसार
📍 Pune
१८.५२०४° N · ७३.८५६७° E
व्रताचे महत्त्व व माहिती
संकष्टी चतुर्थी हे भगवान गणेशाचे व्रत असून दर महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्थीला केले जाते. संकष्टी म्हणजे संकटांचे निवारण करणारी. विघ्नहर्ता गणपतीच्या कृपेने जीवनातील सर्व अडचणी, संकटे आणि अडथळे दूर व्हावेत यासाठी भाविक हे व्रत करतात. या व्रताचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे संध्याकाळी चंद्रोदयानंतर चंद्राची पूजा करून आणि अर्घ्य देऊनच उपवास सोडला जातो.
✨ व्रत व पूजेची वेळ
संकष्टी चतुर्थीचा उपवास चंद्रोदयापर्यंत चालतो. सकाळी नियमित पूजा करावी. मुख्य विधी आणि उपवास सोडण्याची वेळ ही चंद्रोदयानंतरची असते.
📋 पूजा साहित्य
- श्री गणेशाची मूर्ती किंवा चित्र
- दुर्वा (२१ दुर्वांची जुडी)
- लाल जास्वंदीचे फूल किंवा इतर लाल फुले
- लाल चंदन आणि सिंदूर
- धूप, अगरबत्ती आणि तूप-तेलाचा दिवा
- नैवेद्यासाठी मोदक किंवा लाडू
- नारळ, विड्याची पाने आणि सुपारी
- ताजी फळे आणि शुद्ध पाणी
- चंद्राला अर्घ्य देण्यासाठी तांब्या आणि दूध-पाणी
🪷 पूजा विधी
- सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत.
- देवघर स्वच्छ करून गणपतीची स्थापना करावी आणि दिवा-अगरबत्ती लावावी.
- बाप्पाला पाणी, दूध आणि मधाने अभिषेक करावा आणि कोरड्या कपड्याने मूर्ती पुसावी.
- बाप्पाला हळद-कुंकू, सिंदूर आणि लाल चंदन लावावे.
- २१ दुर्वांची जुडी आणि जास्वंदीचे फूल अर्पण करावे.
- मोदक किंवा लाडू यांचा नैवेद्य दाखवून आरती करावी.
- दिवसभर उपवास करावा आणि गणेश नामाचा जप करावा.
- रात्री चंद्रोदयाची वेळ झाल्यावर चंद्राला दूध व पाणी यांचे अर्घ्य देऊन दर्शन घ्यावे.
- चंद्राची पूजा झाल्यावर गणपतीची आरती करून उपवास सोडावा.
व्रत कॅलेंडर तारखा व वेळ
| # | तारीख | वार | महिना / तिथी | शुभ मुहूर्त |
|---|---|---|---|---|
| १ | १४ जानेवारी ११८९ | शनिवार | माघ कृष्ण पक्ष तृतीया | चंद्रोदय: 18:47 |
| २ | १३ फेब्रुवारी ११८९ | सोमवार | फाल्गुन कृष्ण पक्ष चतुर्थी | चंद्रोदय: 17:53 |
| ३ | १४ मार्च ११८९ | मंगळवार | चैत्र कृष्ण पक्ष तृतीया | चंद्रोदय: 18:20 |
| ४ | १३ एप्रिल ११८९ | गुरुवार | वैशाख कृष्ण पक्ष चतुर्थी | चंद्रोदय: 17:07 |
| ५ | १२ मे ११८९ | शुक्रवार | ज्येष्ठ कृष्ण पक्ष चतुर्थी | चंद्रोदय: 16:00 |
| ६ | ११ जून ११८९ | रविवार | आषाढ कृष्ण पक्ष चतुर्थी | चंद्रोदय: 15:07 |
| ७ | १० जुलै ११८९ | सोमवार | श्रावण कृष्ण पक्ष चतुर्थी | चंद्रोदय: 14:26 |
| ८ | ९ ऑगस्ट ११८९ | बुधवार | भाद्रपद कृष्ण पक्ष चतुर्थी | चंद्रोदय: 13:48 |
| ९ | ७ सप्टेंबर ११८९ | गुरुवार | आश्विन कृष्ण पक्ष चतुर्थी | चंद्रोदय: 12:20 |
| १० | ७ ऑक्टोबर ११८९ | शनिवार | कार्तिक कृष्ण पक्ष चतुर्थी | चंद्रोदय: 12:26 |
| ११ | ६ नोव्हेंबर ११८९ | सोमवार | मार्गशीर्ष कृष्ण पक्ष चतुर्थी | चंद्रोदय: 11:49 |
| १२ | ६ डिसेंबर ११८९ | बुधवार | पौष कृष्ण पक्ष चतुर्थी | चंद्रोदय: 12:07 |
भक्ती साहित्य (आरती, चालीसा, स्तोत्र व व्रत कथा)
गणपतीची आरती (सुखकर्ता दुखहर्ता व जय गणेश देवा)
aartiसुखकर्ता दुखहर्ता वार्ता विघनाची।
नुरवी पुरवी प्रेम कृपा यायाची॥
सर्वांगी सुंदर उटी शेंदुराची।...
श्री गणेश चालीसा (संपूर्ण ४० चौपाया)
chalisaदोहा:
जय गणपति सद्गुण सदन, कविवर बदन कृपाल।
विघ्न हरण मंगल करण, जय जय गिरिजालाल॥...
संकष्टी चतुर्थी व्रत कथा
vrat kathaकुंभाराच्या भट्टीत अडकलेल्या बालकाची कथा:
एका कुंभाराने मातीची भांडी पक्की करण्यासाठी भट्टीत ठेवली, पण ती भाजली जात नव्हती. पुरोहितांच्या सल्ल्याने त्याने एका बालकाला भट्टीत टाकले. त्या बालकाची आई संकष्टी चतुर्थीची भक्त होती. तिने मुलाला गणपतीचे रक्षासूत्र बांधले होते. गणपतीच्या कृपेने भट्टीतील आग थंड झाली आणि मुलगा सुखरूप बाहेर आला. तेव्हापासून संकष्टी चतुर्थीचे व्रत संकट निवारणासाठी प्रसिद्ध झाले....
🪔
✨
🪔
🌸
✨
🌺
