एकादशी व्रत (५२६०)
Pune मधील अचूक पंचांग वेळेनुसार
व्रताचे महत्त्व व माहिती
एकादशी व्रत हे भगवान विष्णूंना समर्पित असलेले अत्यंत पवित्र व्रत आहे. हे प्रत्येक महिन्याच्या शुक्ल आणि कृष्ण पक्षातील अकराव्या दिवशी (तिथी) पाळले जाते. पुराणात सांगितले आहे की, भगवान विष्णूंच्या शरीरातून उत्पन्न झालेल्या 'एकादशी' देवीने मुर राक्षसाचा वध केला होता. या दिवशी उपवास आणि विष्णूची पूजा केल्याने आत्म्याची शुद्धी होते आणि मोक्षप्राप्तीचा मार्ग मोकळा होतो. याशिवाय शारीरिक आरोग्य सुधारण्यासाठी आणि मन एकाग्र करण्यासाठीही एकादशी उपवासाचा फायदा होतो.
एकादशीच्या दिवशी सूर्योदयापासून उपवास सुरू होतो. पूजा सकाळी करणे सर्वोत्तम असते. उपवास दुसऱ्या दिवशी द्वादशीच्या पारणा वेळेतच सोडावा.
- भगवान विष्णू किंवा विठ्ठलाची मूर्ती किंवा छायाचित्र
- ताजी पिवळी फुले आणि तुळशीपत्र
- धूप, अगरबत्ती आणि कुंकू-हळद-चंदन
- आरतीसाठी शुद्ध तुपाचा दिवा आणि कापूर
- पंचामृत (दूध, दही, मध, तूप, साखर)
- ताजी फळे आणि सुका मेवा
- कलशामध्ये शुद्ध पाणी किंवा गंगाजळ
- चौरंगावर घालण्यासाठी पिवळे स्वच्छ कापड
- धान्य न वापरता तयार केलेला नैवेद्य
- ब्रह्ममुहूर्तावर उठून स्नान करावे आणि पिवळे किंवा स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत.
- पूजास्थळ स्वच्छ करून चौरंगावर पिवळे कापड पसरून भगवान विष्णूंच्या मूर्तीची स्थापना करावी.
- आचमन करून एकादशी उपवासाचा संकल्प करावा.
- गंगाजळ आणि पंचामृताने मूर्तीला अभिषेक करावा.
- चंदन लावून हळद-कुंकू व पिवळी फुले अर्पण करावीत.
- भगवान विष्णूंच्या चरणांवर तुळशीपत्र अर्पण करावे. (तुळशी एकादशीला तोडू नये, आदल्या दिवशीच तोडून ठेवावी).
- दिवा आणि अगरबत्ती लावून फळे व पंचामृताचा नैवेद्य अर्पण करावा.
- विष्णु सहस्त्रनाम पठण करावे किंवा एकादशीची कथा वाचावी.
- कापूर लावून आरती करावी आणि सर्वांना प्रसाद वाटप करावा.
- दिवसभर भजन-कीर्तन किंवा ध्यान करावे आणि शक्य असल्यास रात्री जागरण करावे.
- दुसऱ्या दिवशी (द्वादशीला) सकाळी पूजा करून ब्राह्मणाला किंवा गरजूला अन्नदान करून उपवास सोडावा (पारणा करावा).
व्रत कॅलेंडर तारखा व वेळ
| # | तारीख | वार | महिना / तिथी | शुभ मुहूर्त |
|---|---|---|---|---|
| १ | १४ जानेवारी ५२६० | बुधवार | मार्गशीर्ष कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| २ | २९ जानेवारी ५२६० | गुरुवार | मार्गशीर्ष शुक्ल पक्ष एकादशी | — |
| ३ | १३ फेब्रुवारी ५२६० | शुक्रवार | पौष कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| ४ | २८ फेब्रुवारी ५२६० | शनिवार | पौष शुक्ल पक्ष एकादशी | — |
| ५ | १३ मार्च ५२६० | शनिवार | माघ कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| ६ | २९ मार्च ५२६० | सोमवार | माघ शुक्ल पक्ष एकादशी | — |
| ७ | ११ एप्रिल ५२६० | रविवार | फाल्गुन कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| ८ | २७ एप्रिल ५२६० | मंगळवार | फाल्गुन शुक्ल पक्ष एकादशी | — |
| ९ | ११ मे ५२६० | मंगळवार | चैत्र कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| १० | २७ मे ५२६० | गुरुवार | चैत्र शुक्ल पक्ष एकादशी | — |
| ११ | ९ जून ५२६० | बुधवार | वैशाख कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| १२ | १० जून ५२६० | गुरुवार | वैशाख कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| १३ | २५ जून ५२६० | शुक्रवार | वैशाख शुक्ल पक्ष एकादशी | — |
| १४ | ९ जुलै ५२६० | शुक्रवार | ज्येष्ठ कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| १५ | ८ ऑगस्ट ५२६० | रविवार | आषाढ कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| १६ | २३ ऑगस्ट ५२६० | सोमवार | आषाढ शुक्ल पक्ष एकादशी | — |
| १७ | ७ सप्टेंबर ५२६० | मंगळवार | श्रावण कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| १८ | २१ सप्टेंबर ५२६० | मंगळवार | श्रावण शुक्ल पक्ष एकादशी | — |
| १९ | ६ ऑक्टोबर ५२६० | बुधवार | भाद्रपद कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| २० | २० ऑक्टोबर ५२६० | बुधवार | भाद्रपद शुक्ल पक्ष एकादशी | — |
| २१ | ५ नोव्हेंबर ५२६० | शुक्रवार | आश्विन कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| २२ | १९ नोव्हेंबर ५२६० | शुक्रवार | आश्विन शुक्ल पक्ष एकादशी | — |
| २३ | ४ डिसेंबर ५२६० | शनिवार | कार्तिक कृष्ण पक्ष एकादशी | — |
| २४ | १८ डिसेंबर ५२६० | शनिवार | कार्तिक शुक्ल पक्ष एकादशी | — |