पौष्टिक आणि चवदार 'राजगिरा शिरा'

उपवासाचा राजा 'राजगिरा': आरोग्यदायी फायदे आणि जीवनसत्त्वे (Vitamins)

उपवासाचे दिवस असोत किंवा नेहमीचा सात्विक आहार, राजगिरा (Amaranth) हा आपल्या भारतीय संस्कृतीमध्ये अत्यंत महत्त्वाचा आणि पवित्र घटक मानला जातो. राजगिऱ्याला उपवासाचा राजा म्हटले जाते कारण यामध्ये पोषक घटकांचा खजिना दडलेला असतो. आधुनिक विज्ञानाच्या युगातही राजगिऱ्याला एक उत्तम 'सुपरफूड' म्हणून मान्यता मिळाली आहे.

राजगिऱ्यामधील प्रमुख जीवनसत्त्वे आणि खनिजे:-

राजगिरा हा आरोग्यासाठी अतिशय गुणकारी आहे कारण यात शरीराला आवश्यक असणारी अनेक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे भरपूर प्रमाणात असतात:-

व्हिटॅमिन सी (Vitamin C): 

राजगिऱ्याच्या पानांमध्ये आणि दाण्यांमध्ये रोगप्रतिकारशक्ती (Immunity) वाढवणारे व्हिटॅमिन सी असते, जे शरीराला संसर्गापासून दूर ठेवते.

व्हिटॅमिन ए (Vitamin A): 

डोळ्यांचे आरोग्य निरोगी ठेवण्यासाठी आणि दृष्टी सुधारण्यासाठी यामध्ये व्हिटॅमिन ए असते.

व्हिटॅमिन बी कॉम्प्लेक्स (Vitamin B Complex): 

राजगिऱ्यामध्ये नियाबिस, फॉलिक ॲसिड, रिबोफ्लेविन आणि व्हिटॅमिन बी६ भरपूर प्रमाणात असते. हे घटक मज्जासंस्थेचे (Nervous System) कार्य सुरळीत चालण्यास आणि शरीरात नवीन पेशी तयार करण्यास मदत करतात.

कॅल्शियम आणि आयर्न (Calcium & Iron): उपवासात बऱ्याचदा अशक्तपणा जाणवतो, अशा वेळी राजगिऱ्यामधील लोह (Iron) रक्तातील हिमोग्लोबिनची पातळी वाढवतो. तसेच कॅल्शियममुळे हाडे आणि दात मजबूत होतात.

प्रथिने आणि फायबर (Protein & Fiber): राजगिरा हा वनस्पती-आधारित प्रथिनांचा (Plant-based proteins) एक उत्तम स्रोत आहे. यामध्ये भरपूर फायबर असल्यामुळे पचनक्रिया सुधारते, बद्धकोष्ठता दूर होते आणि पोट दीर्घकाळ भरलेले राहते.

रेसिपी ९: पौष्टिक आणि चवदार 'राजगिरा शिरा' 

उपवासाच्या दिवशी काहीतरी गोड, सात्विक आणि ऊर्जा देणारे खाण्याची इच्छा असेल, तर राजगिऱ्याच्या पिठाचा शिरा हा एक उत्तम आणि झटपट बनणारा पर्याय आहे. हा शिरा पचनास हलका आणि शरीराला ताजी ऊर्जा देणारा असतो.

साहित्य:-

राजगिऱ्याचे पीठ: १ वाटी

गायीचे शुद्ध तूप: ४ ते ५ मोठे चमचे

खांडसरी साखर किंवा सेंद्रिय गूळ (बारीक चिरलेला): ३/४ वाटी (चवीनुसार)

पाणी किंवा गाईचे कोमट दूध: २.५ ते ३ वाटी

वेलची पावडर: १ छोटा चमचा

जायफळ पूड: एक चिमूटभर

सुकामेवा: २ मोठे चमचे (काजू, बदाम आणि मनुक्याचे काप)

कृती:-

तूप गरम करणे:

एका जाड बुडाच्या कढईत किंवा पातेल्यात ४ ते ५ मोठे चमचे गाईचे शुद्ध तूप गरम करायला ठेवा. तूप चांगले वितळले की त्यात काजू आणि बदामाचे काप घालून हलके सोनेरी रंगावर परतून बाजूला काढून ठेवा.

राजगिऱ्याचे पीठ भाजणे:

त्याच उरलेल्या तुपात १ वाटी राजगिऱ्याचे पीठ घाला. गॅसची आच मंद (Low flame) ठेवा आणि पीठ सतत ढवळत राहा. राजगिऱ्याच्या पिठाचा कच्चा वास जाईपर्यंत आणि त्याचा रंग हलका बदलेपर्यंत त्याला खमंग भाजून घ्या. पीठ भाजताना छान सुवास येऊ लागतो.

पाणी किंवा दूध घालणे:

पीठ चांगले भाजले गेल्यावर त्यात हळूहळू २.५ ते ३ वाटी कोमट पाणी किंवा कोमट दूध ओता. दूध किंवा पाणी घालताना गुठळ्या (lumps) होऊ नयेत म्हणून एका हाताने शिरा सतत वेगाने ढवळत राहा.

शिरा शिजवणे:

सर्व पाणी किंवा दूध शोषून घेतल्यावर राजगिऱ्याचे पीठ छान फुलून येईल आणि शिरा दाट होईल. आता कढईवर झाकण ठेवून २ ते ३ मिनिटे शिरा मंद आचेवर वाफवून घ्या.

खांडसरी साखर किंवा गूळ घालणे:

शिरा व्यवस्थित शिजल्यानंतर त्यात ३/४ वाटी खांडसरी साखर किंवा बारीक चिरलेला गूळ घाला. साखर किंवा गूळ विरळेपर्यंत आणि शिरा कढईच्या कडा सोडत नाही तोपर्यंत चांगले मिक्स करत राहा.

सुगंध आणि सुकामेवा जोडणे:

शेवटी त्यात वेलची पावडर, चिमूटभर जायफळ पूड आणि आधी परतून घेतलेला सुकामेवा (मनुकांसह) घालून सर्वकाही चांगले एकत्र करा. गॅस बंद करा.

हा पौष्टिक, खमंग आणि सात्विक 'राजगिरा शिरा' उपवासाच्या दिवशी गरम-गरम खाण्यासाठी अतिशय उत्तम लागतो आणि शरीराला दिवसभर टवटवीत ठेवतो!